Laagterecord zeeijsbedekking Noordpoolgebied

Zomer 2007 verbreekt oude record van 2005
Bron: KNMI en NSIDC
13 september 2007 - 4 oktober 2007 (KNMI)

Klikken op bovenstaande afbeelding: groot formaat.
IJsbedekking in juli-september 2007 (blauw) in vergelijking met 2005 (groen) en het gemiddelde over 1979-2000 (zwart) (bron: NSIDC).

13 september 2007

De zeeijsbedekking in het Noordpoolgebied heeft deze zomer een nieuw laagterecord bereikt, meldt het Amerikaanse Snow and Ice Data Center (NSIDC). De ijsbedekking is nu zo'n 20% kleiner dan het vorige record van 2005. Naar verwachting zal de zeeijsbedekking tot eind september nog blijven afnemen. Deze zomer is bovendien een gebied met een oppervlakte dat 10 keer zo groot is als Nederland voor het eerst sinds het zeeijs bestudeerd wordt met satellieten helemaal ijsvrij geworden.

Actuele bedekking
De zeeijsbedekking in het Noordpoolgebied is nu zo'n 20% kleiner dan het vorige laagterecord van de zomer van 2005. Nu is 4.2 miljoen vierkante kilometer oceaan bedekt met ijs, destijds was dat 5.3 miljoen vierkante kilometer - een afname over een gebied dertig keer zo groot als Nederland.
De zeeijsbedekking bereikt meestal pas in de tweede helft van september zijn minimum. De verwachting is daarom dat het verschil met het oude record nog groter wordt.
Het laagterecord in zeeijsbedekking is waarschijnlijk een gevolg van het feit dat er in de zomermaanden een sterk hogedrukgebied boven de Russisch/Amerikaanse kant van het Noordpoolgebied lag. De zonnige omstandigheden hebben gezorgd voor sterke afsmelting. Ook heeft de wind het ijs verplaatst van de kuststrook naar het centrale Noordpoolgebied.

Klikken op bovenstaande afbeelding: groot formaat.
Zeeijsbedekking op 9-9-2007 (wit) en gebied dat tot het voorjaar van 2007 nooit ijsvrij was (donkergrijs) (bron: NSIDC).

Ook afname meerjarig ijs
Uit de satellietbeelden van deze zomer is nog iets opvallends gebleken. Het centrale gedeelte van het Noordpoolgebied blijft normaliter 's zomers bedekt met zeeijs. In Figuur 2 is het gebied dat van 1979 tot het voorjaar van 2007 nooit ijsvrij was aangegeven in grijs. De huidige ijsbedekking is gemarkeerd in wit. Het is duidelijk te zien dat een deel van het Noordpoolgebied deze zomer voor het eerst sinds het zeeijs bestudeerd wordt met satellieten helemaal ijsvrij is geworden. Dit gebied (aangegeven in donkergrijs in Figuur 2) is ongeveer 10 keer zo groot als Nederland.
Een dergelijke verandering in de samenstelling van het zeeijs is van belang omdat het meerjarige ijs veel dikker is dan eenjarig ijs dat net gevormd is. Een groot gebied met dun, eenjarig ijs in de winter vergroot de kans op open water in de zomer er na, met mogelijk grote gevolgen voor de ijsbedekking in de daarop volgende jaren en uiteindelijk voor het klimaat in het Arctisch gebied.

4 oktober 2007 voegde het KNMI de volgende informatie toe.

Noordpoolijs smelt in recordtempo

Op de noordpool is er sinds met satellietwaarnemingen (1979) is begonnen, nog nooit zo weinig ijs geweest. Het ijsminimum van dit jaar is boven alle verwachtingen, zowel van klimaatmodellen als van wetenschappers.

Eerder deze zomer stelden we al vast dat de noordpool sneller dan andere jaren aan het afsmelten was. De verwachting van onderzoekers dat in september een nieuw dieptepunt bereikt zou worden, is inderdaad uitgekomen.

Enorm groot gebied zonder ijs
Aan de kant van de Beringstraat is nu een groot gebied met weinig of geen ijs. Zo’n 30 keer de oppervlakte van Nederland (1,2 miljoen vierkante kilometer) meer dan tijdens het vorige record van 2005 is nu weggesmolten. De oorzaak moet deels gezocht worden in het weer van deze zomer: onder invloed van een standvastig hogedrukgebied was het hier zeer zonnig en lag de temperatuur relatief hoog. Volgens onderzoekers van de Universiteit van Ontario was op Melville Island in het poolgebied tussen westelijk Groenland en het noorden van Alaska in juli dagen achtereen warmer dan 15 graden. Dat is zeker vijf graden warmer dan normaal. Op een aantal dagen werd zelfs 22 graden gemeten. De sterke dooi leidde niet alleen tot het record aan ijssmelt maar op land ook tot catastrofale modderstromen en aardverschuivingen (bron ANP).

Veranderende klimaat
Het verband met het veranderende klimaat is volgens KNMI wetenschappers zeer aannemelijk. Het is nu goed denkbaar dat het noordpoolijs in de zomer al voor de helft van deze eeuw volledig is weggesmolten. Tot nu toe werd ervan uitgegaan dat het ijs pas aan het eind van deze eeuw volledig zou zijn verdwenen (Externe links-IPCC).

De meeste klimaatmodellen berekenden een veel minder snelle afsmelting van het zeeijs. Het huidige afsmelttempo is door geen enkel klimaatmodel voorspeld.

Vaarroute zonder ijs
Sommige schepen kunnen deze zomer al via de Noordpool naar AziŽ varen; in de toekomst zal deze vaarroute mogelijk drukker worden.

Gevolgen voor Nederland
Het smelten van zeeijs heeft geen directe gevolgen voor de zeespiegel, zo leert ons de Wet van Archimedes. Drijvend zeeijs verplaatst net zoveel water als het eigen gewicht. Als zeeijs smelt, wordt het verplaatste water vervangen door smeltwater.