Twist over invloed klimaat op orkanen

Amerikanen zetten zich schrap voor nieuwe orkaan van maximale sterkte
ROTTERDAM, 22 SEPT. door onze redacteur Paul Luttikhuis

Zijn er nou meer orkanen de afgelopen jaren of zijn ze alleen maar zwaarder geworden? Is dat de invloed van klimaatverandering? Wetenschappers aarzelen.
Het lijkt wel of iemand in 1995 ineens de schakelaar heeft omgezet. Sindsdien is het aantal zware orkanen boven de Atlantische Oceaan fors toegenomen. Dat zei Max Mayfield, directeur van het Amerikaanse federale orkaancentrum, dinsdag tijdens een hoorzitting in het Congres.

Mayfield durfde echter niet zo ver te gaan dat hij een directe relatie legde met klimaatverandering. Volgens hem is er sprake van een natuurlijke cyclus, waarbij iedere 25 tot 40 jaar de situatie verandert. Ook in de jaren veertig begon er een periode van toenemend orkaangeweld. Die periode eindigde in de jaren zestig.
Onlangs kopte de Boston Globe dat de werkelijke naam van Katrina `broeikaseffect' is. Maar wetenschappers zijn minder stellig. Roger Pielke van de universiteit van Colorado waarschuwt ervoor om ,,gemakkelijk te scoren'' door op een wetenschappelijke vraag een politiek antwoord te geven.
Onderzoeksresuktaten zijn niet eenduidig. Zo liet een onderzoek in het tijdschrift Science van vorige week zien dat het aantal orkanen de afgelopen 35 jaar wereldwijd afneemt, maar dat de orkanen die er zijn wel krachtiger worden. ,,De kans op gebeurtenissen zoals Katrina neemt toe'', aldus Greg Holland, een van de auteurs van die studie. ,,We weten het niet zeker, maar [deze trend] lijkt overeen te stemmen met het broeikaseffect.''
Vorige maand stond ook in het tijdschrift Nature een verhaal over de toename van de destructieve kracht van orkanen in de laatste dertig jaar. De stormen `leven' langer en zijn intenser geworden. Als mogelijke verklaring wordt de opwarming van de oceaantemperatuur genoemd. Warm zeewater is de brandstof waaraan orkanen veel van hun kracht ontlenen. De onderzoekers concluderen dat ,,verdere opwarming van de aarde kan leiden tot een trend van meer destructieve tropische cylonen en [...] een toename van schade door orkanen in de 21ste eeuw.''
Chris Landsea, meteoroloog van het orkaancentrum in Florida is echter niet overtuigd. In Nature zegt hij dat het aantal orkanen in cycli van ongeveer tien jaar op-en-neer gaat. ,,Om de invloed te bepalen van de minieme opwarming van de aarde binnen deze natuurlijke schommeling is vrijwel onmogelijk.'', aldus Landsea. Hij besloot in januari uit het IPCC, een panel van wetenschappers die in opdracht van de Verenigde Naties het klimaat onderzoeken, te stappen toen een collega op een persconferentie een directe relatie legde tussen orkanen en klimaatverandering.
De bestaande studies laten nog veel vragen open. Zo blijkt uit het artikel in Science weliswaar dat er meer zware orkanen zijn, maar ook dat de pieken in de windsnelheid van orkanen sinds ongeveer 1970 bijna constant zijn.

Afbeelding: Science, 309, 16-09-2005

Volgens Peter Webster, een van de co-auteurs, blijkt uit alle orkaanonderzoek vooral hoe weinig er bekend is. Zo lijkt het erop dat orkanen in de Atlantische Oceaan heel anders reageren op warmer oceaanwater dan cyclonen in de Stille Oceaan.
Begin augustus was de temperatuur van het zeewater in de Golf van Mexico twee tot drie graden hoger dan normaal - Katrina ontleende daaraan veel van zijn kracht. Ook Rita is daardoor uitgegroeid tot een categorie 5 orkaan. De voorspelling is dat het water in de Golf nog zeker tot in oktober zo warm blijft.
Mayfield van het federale orkaancentrum waarschuwde dan ook dat er dit jaar nog wel meer orkanen kunnen komen. In 1851 werden de orkaangegevens voor het eerst verzameld. Rita is de zeventiende orkaan van dit seizoen. In recordjaar 1933 raasden er 21 tropische stormen door het gebied.

Afbeelding: Science, 309, 16-09-2005


Persbericht KNMI 22 september 2005

Rita categorie 5 hurricane met extreem lage luchtdruk

Vijfde "major hurricane" dit seizoen in de VS

Rita actueel volgen bij NOAA


foto links:
Katrina als categorie 5 orkaan op 28 augustus 2005. Klikken geeft afbeelding in hoge resolutie.
Bron: Meteosat

De vijfde "major" hurricane van dit seizoen in de VS, Rita, heeft zich in rap tempo ontwikkeld van categorie 2 tot categorie 5 en trekt met 15 km/uur verder in westnoordwestelijke richting over de Golf van Mexico richting de Texaanse kust.

De maximale gemiddelde windsnelheden van de orkaan Rita zijn donderdag opgelopen tot 280 km/uur, met windstoten tot 340 km/uur. Daarmee valt Rita in de zwaarste categorie, categorie 5 (> 248 km/uur), en zou zich boven het warme zeewater in de Golf van Mexico nog verder kunnen ontwikkelen.
Rita wordt extreem gevaarlijk genoemd en is minstens zo sterk Katrina, die op zee categorie 5 was en als categorie 4 hurricane bij New Orleans aan land ging. Het gebied met wind van orkaankracht (> 118 km/uur) strekt zich uit tot 295 km vanaf het centrum van de orkaan.

De huidige verwachting van het Europese weercentrum ECMWF is nog steeds dat Rita vrijdagavond of zaterdagochtend (plaatselijke tijd) bij de Texaanse kust aan land komt. Volgens de huidige verwachtingen is de kans dat Rita binnen 120 km Houston voorbij gaat ongeveer 30%. Eenmaal boven land neemt de verwoestende orkaan in kracht af.

Verwacht pad (22-09-2005) Rita volgens Europees weercentrum (ECMWF):



Behalve wind veroorzaakt ook deze orkaan hoge golven en veel neerslag in een wijde omgeving. Vrijdag (Ned. tijd) wordt er 200-300 mm regen verwacht aan de westelijke en centrale kust van de Golf van Mexico. Plaatselijk kan er 400 mm vallen. Iedere mm regen is n liter op iedere vierkante meter. Ook in zuidelijk Louisiana wordt 50-100 mm verwacht, inclusief de omgeving van New Orleans.

Rita bijzonder sterk en extreem lage luchtdruk
Hurricanes van de zwaarste categorie (5) komen niet vaak voor. In de VS is het voor zover bekend slechts 3 keer gebeurd dat een hurricane van categorie 5 aan land ging. Dat was de "Labor Day" hurricane in 1935, Camille in 1969 en Andrew in 1992. In zo'n krachtige hurricane daalt de luchtdruk tot extreem lage waarden, die een gewone barometer zelfs niet meer kan aangeven. In het centrum van Katrina was een luchtdrukwaarde gemeten van 902 hectoPascal (voorheen millibar genaamd), in het oog van Rita is zelfs al een luchtdruk van 897 hPa gemeten! De luchtdruk in het oog van een orkaan is een maat voor de sterkte, hoe lager deze luchtdruk, hoe krachtiger de orkaan.
Bij de "Labor Day" hurricane in 1935 daalde de luchtdruk zelfs tot 892 hPa. Het wereldrecord is 870 hPa op 12 oktober 1979 in tyfoon Tip bij Guam.

Bijzonder actief hurricaneseizoen: namenlijst schiet mogelijk tekort
Er zijn momenteel 7 orkanen actief, dit is zeer uitzonderlijk. Zie kaart WMO onderaan de pagina.
Verschillende meteorologische instituten verwachtten in het Caribisch gebied eerder dit jaar al een bijzonder actief hurricaneseizoen. Volgens de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) gaat het seizoen langer duren dan normaal met een grote kans op flinke stormen. Onderzoekers van de NOAA verwachten voor de hele periode tot 30 november zo'n 18 tot 21 tropische stormen, waarvan er vijf tot zeven het brengen tot "major hurricanes" (dat zijn zware hurricanes van minstens klasse 3), Rita is dus al de vijfde. Gemiddeld komen er 2 "major hurricanes" bij de VS aan land. Zie kaart onderaan pagina, hurricanes aan land in de VS 1950-2004.

Het seizoen is dit jaar ook uitzonderlijk snel op gang gekomen, in de eerste helft van juli waren er al vijf hurricanes ontstaan, een nieuw record zo vroeg in het seizoen. Het recordjaar is 1933 toen het Caribisch gebied 21 tropische stormen kreeg te verwerken. Mochten er meer dan 21 tropische stormen tot ontwikkeling komen, dan schiet de tevoren vastgestelde namenlijst tekort. Wanneer de namenlijst niet toereikend is en er na een hurricane met de letter W in dat seizoen nog meer hurricanes volgen (de letters X, Y en Z worden niet gebruikt), wordt een reservelijst aangebroken die bestaat uit de letters van het Griekse alfabet, Alpha, Beta enz.

Orkanen en klimaatverandering
En van de meestgestelde vragen over klimaatverandering is hoe orkanen (tropische cyclonen, tyfoons, hurricanes) zullen veranderen als de aarde opwarmt. De laatste jaren zijn orkanen krachtiger geworden, en leven ze langer. Het totale aantal orkanen -van alle categorien- is de laatste jaren licht gedaald. De toename zit in de orkanen van de categorie 4 of 5 op de schaal van Saphir Simpson, zoals Katrina en nu Rita. Kerry Emanuel verwacht in een vorige maand verschenen artikel in Nature dat deze trend door de opwarming van de aarde verder door zal zetten. Voor de toekomst kunnen we dus meer krachtige orkanen verwachten.